Dòng chảy một trăm năm của một gia tộc
Một trăm năm, một thế kỷ trôi qua là khoảng thời gian đủ dài để chứng kiến bao đổi thay của cuộc đời và lịch sử. Nhiều thế hệ đã sinh ra, trưởng thành, cống hiến rồi thanh thản đi vào cõi vĩnh hằng. Những tên làng, tên xã, địa danh địa lý có thể thay đổi theo thời gian; những mái nhà xưa cũ của tiền nhân có thể không còn nguyên vẹn; những con người từng một thời bôn ba gầy dựng cơ nghiệp rồi cũng trở thành ký ức trong tâm trí người sau. Thế nhưng, có những giá trị cốt lõi, nếu được nuôi dưỡng và trao truyền bằng chính đời sống thực tại chứ không chỉ qua lời nói suông, thì vẫn bền bỉ đi cùng một gia đình, một dòng họ qua bao biến động của thời cuộc.
Đối với họ tộc Trần Uyển (vốn quen thuộc với danh xưng thân thương là họ tộc Têrêsa) giá trị thiêng liêng và bền vững nhất ấy chính là niềm tin sắt đá vào Thiên Chúa và tinh thần sống theo gương Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu.
Nhìn lại hành trình một thế kỷ trôi qua, câu chuyện gìn giữ gia sản tinh thần của họ tộc Trần Uyển có thể được hình dung qua ba hình ảnh mang tính biểu tượng sâu sắc:
- Một vị thánh trẻ với linh đạo “con đường nhỏ” lừng lẫy trong lịch sử Giáo hội Công giáo.
- Một vị linh mục là học giả uyên bác nhưng trọn đời khiêm nhường, người đã để lại dấu ấn tinh thần sâu đậm cho con cháu.
- Một đại gia đình nối tiếp qua nhiều thế hệ, luôn nỗ lực biến những giá trị tinh thần được trao truyền thành nếp sống, nếp nhà trong đời sống hằng ngày.
I. Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu – “Con đường nhỏ” của một tâm hồn lớn
Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu sinh ngày 2 tháng 1 năm 1873 tại Alençon (Pháp); qua đời vào ngày 30 tháng 9 năm 1897 tại dòng Cát Minh, Lisieux, khi tuổi đời còn rất trẻ, mới 24 tuổi.
Cuộc đời ngắn ngủi của người không gắn liền với những công trình xã hội quy mô hay sự nghiệp học thuật đồ sộ. Tuy nhiên, từ đời sống ẩn dật, đơn sơ nơi dòng kín, người đã để lại cho nhân loại linh đạo “con đường nhỏ” – con đường của lòng tín thác, sự khiêm nhường và tình yêu được thể hiện qua từng hành động nhỏ bé mỗi ngày.
Linh đạo Têrêsa không đòi hỏi con người phải làm nên những điều phi thường hay vĩ đại, mà mời gọi mỗi người đến với Chúa bằng việc chu toàn những bổn phận bình thường nhất bằng một tình yêu trọn vẹn. Chính vì chiều sâu triết lý ấy, Giáo hội Công giáo đã phong thánh cho Têrêsa năm 1925, nhận người làm Bổn mạng các xứ truyền giáo (1927) và tôn vinh người là Tiến sĩ Hội Thánh (1997).
Đặt trong bối cảnh gia đình, “con đường nhỏ” của Têrêsa trở thành một mẫu mực vô cùng thực tế và nhân văn. Linh đạo ấy không tạo áp lực phải trở thành những nhân vật kiệt xuất, mà nhắc nhở mỗi thành viên sống tròn trách nhiệm trong từng vai trò được trao phó: người cha, người mẹ sống trọn vẹn tình yêu gia đình; thế hệ trẻ học tập và làm việc có trách nhiệm; người lớn tuổi làm điểm tựa ký ức; người có khả năng tích cực phục vụ cộng đồng; người gặp khó khăn được nâng đỡ.
Đó là con đường rất đỗi bình dị, nhưng khi cả một dòng họ cùng chung bước qua trọn một thế kỷ, nó đã tạo nên một nền tảng gia phong vững chắc và ngập tràn giá trị nhân văn.
II. Linh mục Gioan Baotixita Trần Thanh Ngoạn – Người đặt dấu ấn cho hành trình họ tộc
Trong dòng chảy lịch sử của họ tộc Trần Uyển, tên tuổi của Cố Linh mục Gioan Baotixita Trần Thanh Ngoạn không chỉ đơn thuần là một người con ưu tú đã dâng hiến trọn đời cho Giáo hội. Ngài chính là nhân vật lịch sử có vai trò định hình và đặt nền móng tinh thần vững chắc cho các thế hệ con cháu về sau.
Theo tư liệu của gia tộc, vào năm 1926, Linh mục Gioan Baotixita Trần Thanh Ngoạn đã quyết định chọn Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu làm Đấng Bảo trợ cho họ tộc Trần Uyển. Kể từ mốc thời gian lịch sử ấy, cái tên Têrêsa đã trở thành một danh xưng gắn liền và thân thuộc với mọi thành viên trong đại gia đình.
Nhìn lại đường đời của Linh mục Gioan Baotixita Trần Thanh Ngoạn, có thể thấy quyết định ấy là kết tinh của một tâm hồn đức độ và tầm nhìn sâu sắc. Ngài sinh năm 1898 tại giáo xứ Thọ Ninh (Đức Thọ, Hà Tĩnh) trong một gia đình Công giáo giàu truyền thống đạo hạnh. Sau những năm tháng tu học tại Tiểu chủng viện và đi thực tập giúp xứ, ngài được bề trên tin tưởng gửi đi đào tạo tại Đại chủng viện Penang (Malaysia) – một trung tâm đào tạo linh mục quốc tế nổi tiếng dành cho miền Đông Á thời bấy giờ. Ngài lãnh nhận thiên chức linh mục vào dịp lễ Giáng sinh năm 1932.
Sau khi thụ phong, Linh mục Trần Thanh Ngoạn liên tục đảm nhận nhiều trọng trách quan trọng trong Giáo hội: Giáo sư Tiểu chủng viện, Giáo sư Đại chủng viện và Giám đốc Đại chủng viện Xã Đoài trong suốt giai đoạn từ năm 1943 đến 1956.
Sau biến cố đất nước chia đôi năm 1954, ngài di chuyển vào miền Nam và lên vùng đất cao nguyên Buôn Ma Thuột. Tại đây, ngài trở thành một trong những nhân vật đặt nền móng quan trọng cho sự phát triển của Giáo hội địa phương. Ngài từng đảm nhận các vị trí Cha sở, Cha quản hạt và Tổng đại diện Giáo phận Ban Mê Thuột. Ngôi nhà thờ do ngài chủ sự xây dựng khi còn làm cha sở giáo xứ Ban Mê Thuột sau này đã trở thành Nhà thờ Chính tòa khi Giáo phận Ban Mê Thuột chính thức được thành lập vào năm 1967.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn Linh mục Trần Thanh Ngoạn qua những phẩm vị hay chức vụ, thì vẫn chưa phác họa hết chân dung của ngài. Người thời đó và các thế hệ học trò luôn nhớ đến ngài như một vị linh mục có đời sống tâm linh sâu sắc, vô cùng khiêm tốn và giản dị. Tư liệu của Giáo phận Ban Mê Thuột còn ghi lại: Dù là thầy của nhiều thế hệ linh mục, nhưng khi đã ở tuổi cao niên, ngài vẫn giữ thói quen xưng “con” đầy kính cẩn với người đối thoại; đời sống cá nhân của ngài vô cùng khó nghèo và đạm bạc. Ngài nổi tiếng là bậc tri thức uyên bác, thường xuyên được mời giảng tĩnh tâm và thuyết trình về các chủ đề thần học, tu đức.
Với niềm say mê học hỏi không ngừng, trong nhiều năm liền, Cha Ngoạn đã miệt mài sưu tầm tài liệu, lập hệ thống phiếu ghi chép chuyên đề để nghiên cứu sâu về thần học, triết học, đức tin và văn hóa. Kho tư liệu cá nhân của ngài từng được ví như một "khu rừng tài liệu" (silva rerum). Dù thời cuộc biến động đã khiến nhiều công trình nghiên cứu của ngài bị thất lạc hay tiêu hủy, nhưng tinh thần hiếu học và sự uyên bác của ngài vẫn là niềm tự hào lớn của gia tộc.
Tuyển tập Thần học Cộng đồng của Linh mục GB. Trần Thanh Ngoạn do các mốn sinh của ngài sưu tầm - Ảnh: Trần Thượng Viện
Hình ảnh một người thầy thông thái nhưng luôn khiêm nhường, một học giả rộng bác nhưng chọn lối sống đơn sơ, âm thầm chính là sự phản chiếu sinh động nhất tinh thần của Thánh nữ Têrêsa. “Con đường nhỏ” không có nghĩa là hạn chế những năng lực lớn lao, mà là biết đặt những khả năng ấy vào một tâm hồn khiêm tốn để phục vụ tha nhân.
Vì vậy, qua trọn một thế kỷ, việc con cháu vẫn tự hào gọi mình là họ tộc Têrêsa không chỉ là nhắc về một danh xưng, mà là lời nhắc nhở về gia phong: Hãy sống có đức tin, biết khiêm nhường, biết yêu thương, chỉn chu trong việc nhỏ và sống trọn vẹn vì người khác.
III. Một trăm năm gìn giữ và trao truyền gia sản tinh thần
Theo dòng chảy thời gian, một họ tộc phát triển sẽ ngày càng mở rộng về số lượng và phân tán về không gian địa lý. Những thế hệ con cháu lần lượt rời mảnh đất cội nguồn Thọ Ninh để học tập, lập nghiệp, dựng vợ gạch chồng và định cư ở những vùng đất mới. Mỗi người một công việc, một hoàn cảnh và một hành trình riêng.
Thế nhưng, điều vô cùng trân quý ở họ tộc Têrêsa Trần Uyển chính là: Dù khoảng cách địa lý có xa xôi, sợi dây tình thân và tinh thần họ tộc vẫn được gìn giữ bền chặt qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, họ tộc được duy trì kết nối qua cấu trúc ba khu vực sinh hoạt chính:
Khu vực 1: Thọ Ninh (Hà Tĩnh) – Cội nguồn, quê cha đất tổ.
Khu vực 2: Tây Nguyên – Miền đất lành nơi nhiều thế hệ đã đến lập nghiệp và bén rễ sâu rộng.
Khu vực 3: Miền Đông Nam Bộ – Vùng đất năng động nơi các thế hệ trẻ tiếp tục vươn xa.
Ba khu vực ấy trên bản đồ địa lý là ba không gian khác nhau, nhưng trong ký ức của gia tộc, đó là một dòng chảy liên tục không ngắt quãng: Từ quê mẹ Thọ Ninh đến vùng đất Tây Nguyên bạt ngàn, rồi mở rộng ra dải đất miền Đông Nam Bộ. Đó cũng chính là hình ảnh thu nhỏ về hành trình một thế kỷ của họ tộc: Đi đến muôn nơi nhưng không bao giờ quên cội nguồn.
Hằng năm, các thành viên vẫn duy trì họp mặt truyền thống tại từng khu vực. Định kỳ hai năm một lần, con cháu từ cả ba miền lại thu xếp công việc để hội tụ trong ngày họp mặt toàn quốc. Vì thế, ngày hội ngộ tại Buôn Ma Thuột trong những ngày cuối tháng 9 năm 2026 không phải là một sự kiện tự phát hiếm hoi, mà là nét đẹp văn hóa gia đình đã được bồi đắp qua nhiều thập kỷ. Cuộc họp mặt năm 2026 mang một ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng: Đánh dấu tròn 100 năm họ tộc nhận Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu làm Đấng Bảo trợ.
Họ tộc Têrêsa Trần Uyền chụp hình lưu niệm sau thánh lễ
Ảnh: Triết Đậu
Gần 300 thành viên, từ các bậc lão thành tóc bạc phơ đến những em nhỏ, đã cùng hiện diện. Có những người sinh ra ở Thọ Ninh, có người lớn lên trên đất Tây Nguyên, có người đang sinh sống tại TP. Hồ Chí Minh hay Đồng Nai... Có những người lần đầu biết mặt nhau, nhưng khi cất tiếng gọi "họ tộc Têrêsa", mọi khoảng cách dường như tan biến vì tất cả đều mang chung một dòng máu và một gốc rễ.
Trở về để tri ân và giữ gìn ký ức
Trong chuỗi hoạt động của kỳ kỷ niệm 100 năm, khoảnh khắc các thành viên cùng kính cẩn viếng mộ Linh mục Gioan Baotixita Trần Thanh Ngoạn và mộ phần tổ tiên đã để lại nhiều xúc động.
Với họ tộc Trần Uyển, cội nguồn không phải là khái niệm mơ hồ hay lý thuyết. Cội nguồn hiện diện qua những tên tuổi, những cuộc đời cụ thể – những người đã sống, hy sinh, lao động và đặt những viên gạch đầu tiên cho con đường mà thế hệ hôm nay đang bước đi. Đứng trước phần mộ của tiền nhân, thế hệ hôm nay không chỉ dâng lời cầu nguyện mà còn tự nhắc nhớ về định hướng sống đạo đức, khiêm nhường mà cha ông đã gửi gắm. Những chuyến trở về như thế chính là cách tốt nhất để ký ức gia tộc không bị đứt đoạn.
Họ tộc Têrêsa Trần Uyền viếng mộ Linh mục GB. Trần Thanh Ngoạn và ông bà tổ tiên
Ảnh: Triết Đậu
Mạch ngầm ơn gọi dâng hiến và tinh thần phục vụ
Một điểm son rực rỡ trong truyền thống họ tộc Têrêsa Trần Uyển chính là truyền thống ơn gọi dâng hiến. Theo thống kê của gia tộc, tính đến nay họ tộc đã đóng góp cho Giáo hội 7 linh mục và 7 nữ tu. Đặc biệt, họ tộc ghi dấu ấn hiếm có khi có 5 thế hệ liên tục có người con trai làm linh mục.
Trong đời sống Công giáo, ơn gọi dâng hiến trước hết là tiếng gọi thiêng liêng và sự tự do đáp trả của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, để những mầm mống ấy có thể nảy mầm và đơm hoa kết trái qua 5 thế hệ liên tiếp, rõ ràng bầu khí đức tin và nền tảng gia phong của họ tộc đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Bên cạnh những người dâng mình trong đời sống tu trì, đại đa số các thành viên họ tộc trong cuộc sống đời thường đều tích cực đóng góp vào công việc chung của các giáo xứ, hội đoàn và các hoạt động bác ái xã hội nơi mình sinh sống. Người góp công, người góp sức; từ việc dạy giáo lý, phục vụ thiếu nhi, chăm sóc người già yếu đến những công việc âm thầm không tên... Tất cả những đóng góp ấy, khi cộng hưởng qua nhiều thế hệ, đã tạo nên một dòng chảy phục vụ bền bỉ – đúng với tinh thần "con đường nhỏ" của Thánh nữ Têrêsa.
Lời kết: Gia sản tinh thần cho tương lai
Trong đời sống hiện đại với nhịp sống hối hả, khoảng cách giữa các thế hệ đôi khi bị nới rộng. Việc duy trì được sinh hoạt họ tộc quy củ, ấm áp và giàu giá trị tinh thần qua suốt một thế kỷ là một thành tựu đáng trân trọng. Nó đòi hỏi sự tâm huyết của những người đi trước, sự kết nối nhiệt thành của những người đi sau và lòng biết ơn của thế hệ trẻ.
Sau một trăm năm, điều họ tộc Têrêsa Trần Uyển tự hào không chỉ là đã đi qua một chặng đường dài của thời gian. Giá trị thực sự nằm ở chỗ: Những đốm lửa tinh thần được thắp lên từ một thế kỷ trước vẫn đang tiếp tục cháy sáng trong đời sống của con cháu hôm nay. Đó là đức tin sắt đá, là tình thân tộc gắn kết, là lòng kính nhớ tổ tiên, là tinh thần phục vụ cộng đồng và ý thức trách nhiệm trao lại gia sản tinh thần cho thế hệ mai sau.
Một trăm năm trước, Linh mục Gioan Baotixita Trần Thanh Ngoạn đã trao cho con cháu tấm gương sáng của Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu. Một trăm năm sau, gia sản mà họ tộc trao lại cho thế hệ tương lai vẫn gọn gàng và sâu sắc như thế: đức tin đủ sâu, tình thân đủ bền, lối sống đủ tử tế và tâm hồn đủ khiêm nhường.
Dưới sự chở che của Thánh nữ Têrêsa, một thế kỷ được gói lại trong tâm tình tạ ơn, và một hành trình mới đang được tiếp nối!
Tác giả bên mộ phần của Linh mục GB. Trần Thanh Ngoạn
Ảnh: Triết Đậu
