Toàn cảnh hội thảo thơ Đường luật đời Lý
Hội thảo được tổ chức bởi Hội thơ Đường luật Việt Nam thuộc Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc (Liên hiệp các Hội Khoa học – Kĩ thuật Việt Nam). Đến dự có ông Nguyễn Thế Phiệt – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, ông Nguyễn Thế Khoa – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, ông Hoàng Như Mai – Chánh Văn phòng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, GS.NGND Nguyễn Đình Chú, GS. Nguyễn Khắc Phi, nhà thơ Bằng Việt, nhà thơ Kim Quốc Hoa... và các lãnh đạo địa phương.
Ông Nguyễn Thế Phiệt – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc,
phát biểu tại hội thảo.
Thông qua hội thảo, thơ Đường luật đời Lý được đánh giá đúng đắn về tư tưởng, nghệ thuật, một triều đại kéo dài 226 năm. Hội thảo lần này bước đầu nhận diện được diện mạo và nội dung thế giới tư tưởng, cảm xúc, nghệ thuật mang dấu ấn riêng đời Lý. Qua đó, thấy được ảnh hưởng lớn của Phật giáo, tam giáo đồng nguyên, và đặc biệt là tính dân tộc, nhân văn của các thi nhân đời Lý.
Tại Hội thảo, gần 40 bài tham luận đã đi sâu vào thơ Đường đời Lý. Các tham luật của GS.NGND Nguyễn Đình Chú, AHLĐ-NGND Nguyễn Đức Thìn, PGS.TS Đoàn Lê Giang, PGS.TS Trần Thị Băng Thanh, PGS.TS Nguyễn Thị Bích Hải, Vũ Bình Lục... đã cho thấy cái nhìn đã chiều về thơ Đường đời Lý.
Ông Nguyễn Đức Hùng - Phó Chủ tịch Hội thơ Đường luật Việt Nam.
Nhà thơ Bằng Việt
Tại Hội thảo, gần 40 bài tham luận đã đi sâu vào thơ Đường đời Lý. Các tham luật của GS.NGND Nguyễn Đình Chú, AHLĐ-NGND Nguyễn Đức Thìn, PGS.TS Đoàn Lê Giang, PGS.TS Trần Thị Băng Thanh, PGS.TS Nguyễn Thị Bích Hải, Vũ Bình Lục... đã cho thấy cái nhìn đã chiều về thơ Đường đời Lý.
GS.NGND Nguyễn Đình Chú
Ông Nguyễn Thế Phiệt – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc cho biết: Hội thảo Thơ Đường luật đời Lý có ý nghĩa quan trọng, bước đầu nhận diện được cảm xúc nghệ thuật cao siêu của thơ Đường luật, triết lý về Phật đạo, tinh thần dân tộc, là dịp để tìm hiểu một số tác giả tiêu biểu về một số tác giả tiêu biểu thể thơ này.
Qua bản đề dẫn, PGS.TS Nguyễn Công Lý cho rằng: Các bản tham luận đã đi từ diện đến điểm, từ chung đến riêng, lý giải, phân tích, bình giảng, cảm nhận. Các tham luận cũng tập trung trình bày về diện mạo với con số thông kê cụ thể, về giá trị, về vai trò và vị trí của thơ Đường luật đời Lý trong lịch sử văn học Việt Nam.
Ông Nguyễn Đức Hùng - Phó Chủ tịch Hội thơ Đường luật Việt Nam.
Chính thơ Đường luật đời Lý đã tạo nền móng để thơ Đường luật đời Trần phát triển với những thành tựu rực rỡ với nhiều tác gia ưu tú. Các tác phẩm với những tác gia xứng danh như: Diệu Nhâm ni sư Lý Ngọc Kiều, Ỷ Lan nguyên phi, Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Đỗ Pháp Thuận, Đoàn Văn Khâm, Lý Thường Kiệt, Vạn Hạnh, Kiều Trí Huyền, Viên Chiếu, Nguyễn Quảng Nghiêm, Phạm Thường Chiếu, Lý Thái Tông...
Nhà thơ Bằng Việt lý giải: Cái gì có lý thì nó tồn tại, như thơ Đường luật đang tồn tại ở nước ta, nó là văn hóa nên nó lan tỏa và được lưu giữ. Chúng ta nên gọi là thể thơ Đường luật chứ không gọi là thơ Đường, tức sử dụng luật thơ có gốc từ thời nhà Đường, và phát triển mạnh ở Việt Nam. Thơ Đường luật tồn tại ở ta một cách kỳ lạ. Ở Trung Quốc giờ họ phá cách đi, còn ở ta vẫn còn vì nó phù hợp với tình cảm con người Việt Nam.
Nhà thơ Bằng Việt lý giải: Cái gì có lý thì nó tồn tại, như thơ Đường luật đang tồn tại ở nước ta, nó là văn hóa nên nó lan tỏa và được lưu giữ. Chúng ta nên gọi là thể thơ Đường luật chứ không gọi là thơ Đường, tức sử dụng luật thơ có gốc từ thời nhà Đường, và phát triển mạnh ở Việt Nam. Thơ Đường luật tồn tại ở ta một cách kỳ lạ. Ở Trung Quốc giờ họ phá cách đi, còn ở ta vẫn còn vì nó phù hợp với tình cảm con người Việt Nam.
Ông Nguyễn Thế Khoa – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc
GS.NGND Nguyễn Đình Chú nhận định: Thơ Đường luật vốn là thể thơ của Trung Hoa đã du nhập vào nước ta trước đời Lý, nhưng để có được một kho báu thơ Đường luật Việt Nam ở thời trung cận đại như thể thì không thể không nói đến vai trò khai mở của thơ Đường luật đời Lý.
Đến đời Lý mới bắt đầu hình thành một đội ngũ sáng tác thơ Đường luật mà hầu hết là các vị thiền sư để có một diện mạo thơ Đường luật Việt Nam làm đà cho sự phát triển hơn nữa ở thời đại nhà Trần và các triều đại sau.
Văn hóa thời đại nhà Lý là văn hóa tinh hoa mở đầu cho nền văn hóa Việt Nam rực rỡ ở thời trung đại trong đó có thơ Đường luật. Thơ Đường luật đời Lý là sản phẩm của thời đại nhà Lý, thời đại thăng hoa, lên ngôi của đất nước.
Đến đời Lý mới bắt đầu hình thành một đội ngũ sáng tác thơ Đường luật mà hầu hết là các vị thiền sư để có một diện mạo thơ Đường luật Việt Nam làm đà cho sự phát triển hơn nữa ở thời đại nhà Trần và các triều đại sau.
Văn hóa thời đại nhà Lý là văn hóa tinh hoa mở đầu cho nền văn hóa Việt Nam rực rỡ ở thời trung đại trong đó có thơ Đường luật. Thơ Đường luật đời Lý là sản phẩm của thời đại nhà Lý, thời đại thăng hoa, lên ngôi của đất nước.
Nhà thơ Bằng Việt
GS. Nguyễn Khắc Phi với tham luận “Một số vấn đề quanh bài thơ Nam quốc sơn hà”, một lần nữa đánh giá cao bài thơ này, ông coi đó như là “Bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên” của dân tộc, qua đó để thấy rằng, thơ Đường luật đời Lý đã để lại diện mạo rõ nét như thế nào. GS. Nguyễn Khắc Phi cũng bình luận thêm về nhiều bài dịch xung quanh bài thơ này.
PGS.TS Đoàn Thị Thu Vân đánh giá, đời Lý được xem như triều đại thực sự mở đầu cho nền thơ dân tộc được viết bằng chữ Hán với chủ yếu là thể thơ Đường luật. Chiếm bộ phận lớn trong thơ đời Lý là thơ Thiền. Trước hết, đó vốn là những bài kệ nhằm giảng minh triết lý thiền thông hoặc đúc kết những điều lĩnh hội sâu xa nhất trong cả đời tu học của một thiền sư để trao truyền lại cho thế hệ đi sau lúc viên tịch.
Tuy nhiên, do tính chất truyền dạy đặc biệt của Thiền tông – “trực chỉ nhân tâm” – nên các thiền sư không lý luận, diễn giảng dông dài để học trò dính mắc vào chữ nghĩa, vốn chỉ có tính quy ước, rất tương đối hữu hạn, mà thường dùng những hình ảnh ẩn dụ từ thiên nhiên, cuộc sống thường ngày cốt để khơi gợi cho đối tượng tự mình suy ngẫm và ngộ ra chân lý. Thơ của các vị Thiền sư là thể thơ như “vô ngôn”, “đốn ngộ”, giàu sức gợi, đáp ứng được tiêu chí về từ ngữ, câu thơ, cách diễn đạt bà kết cấu bài thơ.
Vũ Bình Lục cho rằng, trong những bài thơ đời Lý còn lại, có thể chia làm hai phần, một phần là sáng tác của các vị vua, hoàng phi, công chúa đã quy y và quan lại bản triều, phần còn lại là các tác phẩm của các vị cao tăng, thông qua các bài kệ. Mà các bài kệ này lại chủ yếu do các vị cao tăng đọc trước khi viên tịch, được học trò ghi chép lại, truyền đến ngày nay thông qua các thư tịch của giáo hội Phật giáo.
PGS.TS Đoàn Thị Thu Vân đánh giá, đời Lý được xem như triều đại thực sự mở đầu cho nền thơ dân tộc được viết bằng chữ Hán với chủ yếu là thể thơ Đường luật. Chiếm bộ phận lớn trong thơ đời Lý là thơ Thiền. Trước hết, đó vốn là những bài kệ nhằm giảng minh triết lý thiền thông hoặc đúc kết những điều lĩnh hội sâu xa nhất trong cả đời tu học của một thiền sư để trao truyền lại cho thế hệ đi sau lúc viên tịch.
Tuy nhiên, do tính chất truyền dạy đặc biệt của Thiền tông – “trực chỉ nhân tâm” – nên các thiền sư không lý luận, diễn giảng dông dài để học trò dính mắc vào chữ nghĩa, vốn chỉ có tính quy ước, rất tương đối hữu hạn, mà thường dùng những hình ảnh ẩn dụ từ thiên nhiên, cuộc sống thường ngày cốt để khơi gợi cho đối tượng tự mình suy ngẫm và ngộ ra chân lý. Thơ của các vị Thiền sư là thể thơ như “vô ngôn”, “đốn ngộ”, giàu sức gợi, đáp ứng được tiêu chí về từ ngữ, câu thơ, cách diễn đạt bà kết cấu bài thơ.
Vũ Bình Lục cho rằng, trong những bài thơ đời Lý còn lại, có thể chia làm hai phần, một phần là sáng tác của các vị vua, hoàng phi, công chúa đã quy y và quan lại bản triều, phần còn lại là các tác phẩm của các vị cao tăng, thông qua các bài kệ. Mà các bài kệ này lại chủ yếu do các vị cao tăng đọc trước khi viên tịch, được học trò ghi chép lại, truyền đến ngày nay thông qua các thư tịch của giáo hội Phật giáo.
