Tôi gặp anh từ những năm cuối đại học. Khi ấy, anh còn rất trẻ, vừa bước từ giảng đường sinh viên lên bục giảng của người thầy. Dáng vẻ lãng tử, phong thái nhanh nhẹn, nụ cười cởi mở và cách nói chuyện cuốn hút khiến anh luôn để lại ấn tượng đặc biệt với những người xung quanh.

Nhưng điều khiến tôi nhớ nhất không phải vẻ ngoài ấy. Đó là nguồn năng lượng rất riêng ở anh: sự sắc sảo của một nhà khoa học, sự nhạy cảm của một nghệ sĩ và tinh thần làm việc quyết liệt của một người luôn sống hết mình với những điều mình lựa chọn.

Gặp gỡ và ấn tượng ban đầu

Tôi biết đến anh từ những năm cuối đại học. Khi ấy, anh vừa tốt nghiệp và đã đứng trên bục giảng. Ở tuổi rất trẻ, anh mang đến cho sinh viên không chỉ kiến thức mà còn là một phong thái gần gũi, tự nhiên, đầy sức sống.

Sinh viên chúng tôi khi ấy thường nhớ anh không chỉ vì bài giảng, mà vì cách anh kể chuyện, cách anh đặt vấn đề, và một thứ năng lượng rất “đời” nhưng lại đầy chiều sâu học thuật. Nhiều năm sau ngày rời giảng đường, tôi lại có cơ duyên được làm việc cùng anh. Nhưng sự đồng hành ấy lại ngắn ngủi hơn tôi mong đợi.

Anh em gặp và làm việc với nhau vẻn vẹn mười tháng. Khi đó, anh là Phó Viện trưởng phụ trách Khoa Công tác Đoàn thể và Hội quần chúng. Khoảng thời gian không dài, nhưng đủ để tôi hiểu thêm về con người phía sau hình ảnh người thầy năm nào: một nhà quản lý trách nhiệm, một người anh tận tâm và một đồng nghiệp luôn đặt công việc chung lên trên lợi ích cá nhân. Rồi tôi được điều động về Ban Tổ chức, Kiểm tra. Quyết định ấy mở ra cho tôi một chặng đường mới, nhưng cũng để lại một điều luyến tiếc: tôi không còn cơ hội tiếp tục được làm việc gần anh như trước.

Đôi khi nghĩ lại, tôi vẫn thấy mười tháng ấy là một khoảng thời gian đặc biệt. Bởi từ người thầy trên bục giảng năm nào, anh trở thành người đồng nghiệp, người lãnh đạo của tôi, tôi lại có dịp quan sát gần hơn cách anh làm việc, cách anh ứng xử với mọi người và cả cách anh đối diện với những áp lực của công việc bằng sự điềm tĩnh vốn có.

 Dấu ấn từ một gia đình trí thức

Anh sinh ra trong một gia đình mà tri thức không chỉ là nghề nghiệp, mà đã trở thành một nếp sống, một truyền thống được vun đắp qua nhiều thế hệ.
 
Ông nội anh là Giáo sư Vũ Khiêu - một trong những cây đại thụ của nền khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam, người dành trọn cuộc đời cho văn hóa, triết học và những giá trị tinh thần của dân tộc. Nhiều người biết đến Giáo sư Vũ Khiêu như một học giả uyên bác, nhưng những người trong gia đình thường nhắc đến ông như một tấm gương về tinh thần lao động không biết mệt mỏi. Ngay cả khi tuổi đã rất cao, ông vẫn đọc sách, viết lách và suy ngẫm về các vấn đề của đất nước, của con người.

Tiếp nối truyền thống ấy, cha anh - Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Cảnh Khanh - là một nhà xã hội học có nhiều đóng góp trong các lĩnh vực gia đình, thanh niên và phát triển con người. Mẹ anh - Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Quý - là một trong những nhà nghiên cứu có uy tín về giới, gia đình và các vấn đề xã hội đương đại.

Lớn lên trong môi trường ấy, anh có cơ hội tiếp xúc với sách vở, học thuật và những cuộc trao đổi khoa học từ rất sớm. Nhưng điều đáng quý hơn cả không phải là những danh hiệu hay học hàm học vị hiện diện trong gia đình, mà là tinh thần lao động nghiêm túc, ý thức trách nhiệm với xã hội và khát vọng cống hiến mà các thế hệ đi trước truyền lại.

Có lẽ vì thế mà ở Hàn Vũ Linh, người ta dễ dàng bắt gặp sự hòa quyện giữa nhiều phẩm chất tưởng như khác biệt: tư duy khoa học của một nhà nghiên cứu, sự nhạy cảm của một nghệ sĩ và trách nhiệm xã hội của một người làm báo. Đó không chỉ là kết quả của quá trình học tập và rèn luyện cá nhân, mà còn là sự tiếp nối tự nhiên của một truyền thống gia đình luôn coi tri thức là con đường để phụng sự cộng đồng.

Tuy nhiên, điều khiến tôi trân trọng ở anh là chưa bao giờ anh sống dưới cái bóng của những tên tuổi lớn. Anh chọn cách đi bằng đôi chân của mình, lặng lẽ tạo dựng vị trí bằng những công trình nghiên cứu, những bài báo, những cuốn sách và những đóng góp thực chất cho xã hội. Có lẽ đó cũng là cách đẹp nhất để tiếp nối một gia sản tinh thần lớn lao: không phải bằng sự kế thừa danh tiếng, mà bằng sự kế thừa trách nhiệm.

Hành trình giữa khoa học - Báo chí và Quản lý

Con đường nghề nghiệp của Hàn Vũ Linh không đi theo một đường thẳng. Nhìn từ bên ngoài, người ta có thể thấy anh lần lượt xuất hiện trong nhiều vai trò khác nhau: nhà nghiên cứu, giảng viên, người làm báo, nhà quản lý. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, đó thực chất chỉ là những biểu hiện khác nhau của một mối quan tâm xuyên suốt: con người và xã hội.

Từ những năm đầu bước chân vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học xã hội, anh đã lựa chọn những vấn đề gắn với đời sống thực tiễn: thanh niên, gia đình, văn hóa, phát triển con người, truyền thông và các nhóm xã hội đặc thù. Nhiều đề tài nghiên cứu, dự án khoa học và công trình xuất bản trải dài qua nhiều năm cho thấy một quá trình lao động học thuật bền bỉ, nghiêm túc và không ngừng tìm kiếm những câu trả lời cho các vấn đề xã hội đang vận động từng ngày.

Nhưng anh không phải mẫu nhà khoa học chỉ sống trong thư viện hay phòng nghiên cứu. Bên cạnh nghiên cứu, anh còn đứng trên bục giảng, truyền đạt tri thức cho nhiều thế hệ sinh viên. Có lẽ chính quãng thời gian giảng dạy đã giúp anh giữ được khả năng kết nối giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa những khái niệm học thuật với hơi thở của cuộc sống.

Sau này, khi đảm nhiệm các vị trí quản lý, từ công tác nghiên cứu đến đào tạo và điều hành các tổ chức khoa học, anh lại mang theo tư duy của một nhà nghiên cứu vào công việc lãnh đạo. Tôi luôn có cảm giác anh không quản lý bằng mệnh lệnh, mà bằng sự thấu hiểu. Anh quan tâm đến con người, đến động lực làm việc, đến khả năng phát triển của từng cá nhân trong tập thể. Có lẽ bởi xuất phát điểm là một nhà khoa học xã hội nên anh hiểu rằng, sau mọi cơ cấu tổ chức hay những bản kế hoạch công việc, điều quan trọng nhất vẫn là con người.

Hiện nay, trên cương vị Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học thuộc hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng thời là Tổng Thư ký tòa soạn Tạp chí Truyền thống và Phát triển, anh tiếp tục đảm nhận những trọng trách mới. Đó là công việc đòi hỏi khả năng kết nối nhiều lĩnh vực khác nhau: nghiên cứu, đào tạo, truyền thông, xuất bản và phát triển đội ngũ.

Điều khiến tôi ấn tượng nhất ở anh là tốc độ làm việc. Nhiều người thường nói vui rằng rất khó theo kịp Hàn Vũ Linh. Hôm nay anh có thể đang chủ trì một hội thảo khoa học, ngày mai xuất hiện trong một chuyến khảo sát thực địa, rồi lại dành thời gian biên tập tạp chí, hoàn thiện bản thảo sách hay trao đổi về một đề tài nghiên cứu mới. Công việc dường như chưa bao giờ ngừng lại trong suy nghĩ của anh.

Nhưng phía sau nhịp độ ấy không phải sự tất bật đơn thuần. Đó là một tư duy hệ thống được hình thành từ nhiều năm nghiên cứu và trải nghiệm. Anh luôn cố gắng nhìn sự việc trong mối liên hệ tổng thể, tìm ra những điểm giao thoa giữa khoa học, quản lý và truyền thông để tạo nên giá trị chung.

Có lẽ vì thế mà trong anh, khoa học và báo chí chưa bao giờ là hai lĩnh vực tách biệt. Khoa học giúp anh nhìn nhận xã hội bằng sự tỉnh táo và chiều sâu phân tích. Báo chí giúp anh đưa những vấn đề của đời sống đến gần hơn với công chúng. Còn quản lý là cách để những ý tưởng ấy được tổ chức thành hành động cụ thể.

Ba con đường ấy tưởng như riêng rẽ, nhưng thực chất cùng hội tụ trong một điểm chung: khát vọng hiểu con người, đồng hành cùng con người và góp phần làm cho xã hội tốt đẹp hơn.

Những dấu chân trên cánh đồng xã hội học
 
Nhìn vào danh mục các đề tài, dự án và công trình nghiên cứu của Hàn Vũ Linh, người ta dễ bị ấn tượng bởi số lượng. Nhưng điều đáng nói hơn không nằm ở những con số ấy, mà ở hành trình bền bỉ của một nhà khoa học luôn chọn đi vào những vấn đề đang vận động trong đời sống xã hội. Từ thanh niên, gia đình, văn hóa, giới, người cao tuổi, truyền thông, phát triển cộng đồng đến các vấn đề về nguồn nhân lực và chính sách xã hội, mỗi công trình nghiên cứu của anh đều gắn với những con người cụ thể và những câu chuyện rất thật của cuộc sống. Đọc các công trình của anh, tôi có cảm giác anh không nghiên cứu xã hội từ khoảng cách của một người quan sát, mà từ sự nhập cuộc của một người đồng hành. Anh không chỉ tìm kiếm các con số hay dữ liệu, mà luôn cố gắng lý giải những biến đổi đang diễn ra trong tâm lý, hành vi và các mối quan hệ xã hội của con người trong bối cảnh đất nước đổi mới và hội nhập.

Có lẽ vì vậy mà phần lớn các đề tài anh tham gia đều mang hơi thở của thực tiễn. Từ các nghiên cứu về bạo lực gia đình, thanh niên, phát triển làng nghề, văn hóa biển đảo, đến những vấn đề liên quan đến quản trị xã hội và nguồn nhân lực khoa học công nghệ, tất cả đều hướng tới việc cung cấp những luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách và giải quyết các vấn đề xã hội cụ thể.

Điều tôi đặc biệt trân trọng ở anh là khả năng duy trì ngọn lửa nghiên cứu trong suốt nhiều thập niên. Trong bối cảnh khoa học xã hội ngày càng đối diện với nhiều áp lực về cơ chế, nguồn lực và yêu cầu thực tiễn, việc giữ được nhịp lao động học thuật liên tục không phải điều dễ dàng. Thế nhưng từ giảng đường, cơ quan nghiên cứu, các dự án quốc tế đến môi trường quản lý, anh vẫn không rời xa nghiên cứu khoa học. Có những người làm nghiên cứu để hoàn thành nhiệm vụ. Có những người làm nghiên cứu để khẳng định tên tuổi. Nhưng với Hàn Vũ Linh, tôi cảm nhận nghiên cứu dường như đã trở thành một phần của đời sống. Đó là cách anh quan sát xã hội, đối thoại với thực tiễn và tìm kiếm những câu trả lời cho những vấn đề đang đặt ra đối với con người.

Điều đó cũng lý giải vì sao dù ở vai trò giảng viên, nhà quản lý hay người làm báo, anh vẫn giữ nguyên tư duy của một nhà khoa học xã hội. Anh luôn đặt câu hỏi, luôn muốn tìm hiểu bản chất của vấn đề và luôn nhìn sự việc trong những mối liên hệ rộng lớn hơn. Bởi suy cho cùng, giá trị lớn nhất của khoa học xã hội không chỉ nằm ở những công trình được xuất bản, mà ở khả năng giúp con người hiểu nhau hơn, hiểu chính mình hơn và góp phần làm cho xã hội phát triển theo hướng nhân văn hơn. Đó cũng chính là điều mà tôi nhìn thấy xuyên suốt trong hành trình nghiên cứu của Hàn Vũ Linh.
 
Một tâm hồn nghệ sĩ trong người làm khoa học

Bút danh Hàn Vũ Linh.

Những tập thơ, những ca khúc, những album âm nhạc và cả các đêm diễn cho thấy một con người không chỉ sống bằng lý trí mà còn sống bằng cảm xúc.

Ở anh, khoa học không triệt tiêu nghệ thuật, và nghệ thuật không làm mờ khoa học. Hai thế giới ấy cùng tồn tại, đôi khi đối thoại, đôi khi hòa vào nhau như những mắt xích không thể tách rời.

Bàn cờ của một người trí thức

Có lần ngồi cùng anh bên bàn cờ, tôi mới hiểu vì sao nhiều người nói anh là một “kỳ thủ” trong cách sống và làm việc. Anh không thắng bằng sự vội vã. Anh đi từng nước chậm rãi nhưng chắc chắn, luôn nhìn xa hơn hiện tại vài bước. Trong công việc cũng vậy, anh không xử lý theo phản ứng tức thời, mà theo một logic dài hạn, nơi từng chi tiết nhỏ đều nằm trong một cấu trúc tổng thể. Có những thời điểm tưởng như thế cờ bất lợi, nhưng anh không phá vỡ thế trận. Anh kiên nhẫn, điều chỉnh từng bước nhỏ, rồi đưa cục diện trở lại cân bằng. Ở anh, tôi thấy một điều rõ ràng: người đi xa không phải người đi nhanh nhất, mà là người đi vững nhất.

Người Thầy, người Anh và người làm báo

Khi bộ máy tổ chức được sắp xếp lại, Viện Nghiên cứu Thanh niên chính thức kết thúc hoạt động, mọi thứ bỗng chốc trở nên chông chênh. Phía sau quyết định ấy không chỉ là một đơn vị, mà là hơn 20 con người đã gắn bó, đã làm việc, đã coi nhau như một phần của đời sống nghề nghiệp. Có những khoảng lặng rất khó gọi tên - giữa đi và ở, giữa tiếp tục và dừng lại, giữa tương lai chưa rõ ràng và một hiện tại đầy trăn trở.
 
Trong những ngày ấy, nhiều người không giấu được sự lo lắng. Còn những câu hỏi bỏ ngỏ về con đường phía trước, về chỗ đứng của từng người sau một cuộc chuyển đổi lớn. Nhưng ở anh, tôi vẫn thấy một sự điềm tĩnh rất quen thuộc - một sự điềm tĩnh không phải vì vô ưu, mà vì anh đang gánh lấy nó theo cách lặng lẽ nhất.

Anh đi tìm gặp người có thể tư vấn. Anh chủ động làm việc với Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ban Tổ chức, rồi các bộ phận liên quan, từng bước một, kiên trì và thận trọng. Không ồn ào, không phô trương, nhưng phía sau mỗi cuộc gặp là một nỗ lực rất thật: giữ lại cho anh em cán bộ của mình một hướng đi, một sự tiếp nối, một chỗ đứng không bị bỏ lại phía sau.

Nhìn anh trong những ngày ấy, tôi càng hiểu rõ hơn một điều: có những trách nhiệm không nằm trong văn bản, mà nằm trong cách một con người đứng ra nhận về mình phần khó nhất của tập thể.

Dáng người anh vẫn gầy, vẫn nhỏ bé như ngày nào. Nhưng phía sau vẻ ngoài ấy là một ý chí dường như chưa bao giờ biết mỏi, một sự bền bỉ lặng thầm, không cần ai ghi nhận, nhưng ai từng chứng kiến đều khó có thể quên.

Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, tôi nhớ đến anh - không chỉ như một người làm báo. Anh làm báo bằng tri thức của một nhà khoa học, bằng cảm xúc của một nghệ sĩ và bằng trách nhiệm của một người trí thức.

Tôi vẫn thường trêu anh:

“Thầy, Anh của em amateur lắm!”

Nhưng càng trưởng thành, tôi càng hiểu rằng phía sau cái “amateur” ấy là một sự chuyên nghiệp rất sâu - không phô trương, nhưng bền bỉ và nghiêm cẩn.

Một người thầy.

Một người anh.

Một người làm báo.

Và trước hết, là một trí thức luôn sống hết mình với điều mình tin. Trong bối cảnh báo chí Việt Nam đang đứng trước những yêu cầu mới của thời đại chuyển đổi số, hình ảnh của Hàn Vũ Linh càng gợi cho tôi nhiều suy ngẫm. Anh là mẫu người làm báo không ngừng học hỏi, kết nối giữa nghiên cứu khoa học, quản lý, đào tạo và truyền thông; luôn tìm kiếm những cách thức mới để đưa tri thức đến gần hơn với công chúng và phục vụ cộng đồng bằng những giá trị nhân văn bền vững.

Nhân dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh:

“Các cơ quan báo chí cần trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của nhân dân. Các nhà báo tiếp tục là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa - thông tin số, vững bản lĩnh, trong sáng đạo đức, sâu sắc nhân văn, tinh thông công nghệ. Nhân dịp kỷ niệm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, tôi mong rằng các cơ quan báo chí và mỗi nhà báo sẽ biến truyền thống cách mạng thành động lực cho đổi mới. Các cơ quan báo chí cần trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của nhân dân. Các nhà báo tiếp tục là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng - văn hóa - thông tin số, vững bản lĩnh, trong sáng đạo đức, sâu sắc nhân văn, tinh thông công nghệ. Với định hướng đó, tôi tin tưởng rằng báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân trong thời đại số.”

Đọc những lời căn dặn ấy, tôi nghĩ đến Hàn Vũ Linh như một hình ảnh tiêu biểu của lớp trí thức, nhà báo đang nỗ lực hiện thực hóa tinh thần đó bằng chính công việc hằng ngày của mình. Từ nghiên cứu khoa học, đào tạo cán bộ, hoạt động báo chí đến công tác quản lý, anh luôn kiên trì theo đuổi mục tiêu phụng sự xã hội bằng tri thức, trách nhiệm và khát vọng đổi mới.

Có lẽ vì thế, với tôi, TS. Đặng Vũ Cảnh Linh không chỉ là một người thầy, một người anh hay một người làm báo. Anh là một người giữ lửa - ngọn lửa của tri thức, của nhân văn và của niềm tin vào những giá trị tốt đẹp mà báo chí cách mạng Việt Nam đang tiếp tục gìn giữ và phát huy trong thời đại mới./.