Không biết hà cớ gì, những ngày cuối năm Tân Sửu 2021, trên mảnh vườn nhỏ phía sau nhà mình, lại mọc lên một khóm cây Thù Lù. Hàng ngày ra vườn tưới nước, rất vui nhìn nó đơm bông, kết trái.
Tưởng đâu chuyện nhỏ, bỗng tết này lớn lên thành nỗi nhớ, dù thời gian chiến tranh đi qua khá lâu. Ngồi tính lại, đến nay đã hơn năm mươi năm.
Hôm ấy, một chiều 30 tết của năm 1970, tổ phóng viên Thông Tấn-Báo Chí tỉnh Rạch Giá (B43) chúng tôi đang bám trụ tại ngọn kinh Tuần Thơm, xã Vĩnh Hoà, thuộc địa phận huyện Vĩnh Thuận, phía đông rừng U Minh Thượng. Năm ấy mùa mưa đi muộn, nên 4 bề ngập đầy nước, không khí lạnh bao trùm. Lạnh vì ăn không đủ no, lạnh vì chăn màn, áo quần không đủ ấm.
Nhưng đáng sợ nhất là nỗi nhớ... nhớ những cái tết bên mái ấm gia đình thời còn ở nhà chưa đi theo kháng chiến, nhớ người thân, nhớ cha nhớ mẹ, nhớ anh em đồng đội, nhớ đàn anh, đàn chị lớp người đi trước hy sinh nằm lại trên mảnh đất U Minh! Trong hoàn cảnh đó, cũng thật khó tìm đâu ra dư vị của ngày tết.
Đang bí, chưa biết xoay sở cách nào tìm đâu ra chút dư vị ngày tết. Thì bất ngờ, nhà thơ Thùy Duyên bên tiểu ban Văn Nghệ (B45) cách đó khá xa, đi bộ băng rừng mang quà tết tới. Gọi là quà tết, nhưng thực chất chỉ vẻn vẹn một ấm trà nhỏ hiệu Kỳ Chưởng, cọng với độ non một lon sữa bò trái Thù Lù chín phơi khô, anh trang trọng đặc nó lên bàn thờ Tổ Quốc nơi có di ảnh Bác Hồ và anh không quên đặt luôn cho nó cái tên là: nho rừng.
Thù lù chín ở U Minh thì nhiều vô kể, thường mọc đầy trên những trảng than bùn do bom ma pan của Mỹ đốt cháy, vào thời điểm những ngày cuối mùa mưa và chín vàng vào những ngày cận tết. Lệ thường xưa nay, trái thù lù chín chỉ ăn tươi, chứ đem đi phơi nắng để cho ra một thứ trái khô vừa dẻo vừa đặc sánh, vàng ươm, lại có mùi đặc trưng thơm thoang thoảng, khiến ta mơ hồ một chút hương vị của dĩa nho trên bàn thờ Tổ Tiên ngày tết. Thì có thể nói, trong đời lần đầu mới gặp.
Thế rồi đúng giờ đêm giao thừa năm đó, chỉ duy nhất một ấm trà được nấu bằng nước đỏ U Minh, một dĩa nho rừng, mấy anh em chúng tôi quây quần đúng cái thời khắc của giờ giao thừa nghe Bác Tôn đọc thư chúc tết qua làn sóng của đài phát thanh tiếng nói Việt Nam.
Ngồi bên nhau trong căn chòi che tạm bên vạt tràm xanh ven rừng U Minh, nghe đâu đó lẩn trong hương tràm, mùa xuân đang về kéo dài cho đến sáng, vẫn còn thấy thiếu thời gian nối dài theo mỗi người một câu chuyện kể: chuyện vừa đánh giặc vừa làm báo, chuyện lo gạo ăn tưng bửa, chuyện một thời tuổi thơ ngày còn cấp sách đến trường, chuyện văn học nghệ thuật, chuyện nhà thơ Thuỳ Duyên, từng một thời yêu thầm cô nữ sinh trường Nguyễn…! Trước khi nhà thơ rời TX Rạch Giá vào chiến khu U Minh.
Trong nhóm anh em chúng tôi ngày đó, ít lâu sau có ba người cũng lần lược hy sinh vì bom B52 Mỹ rải thảm nằm lại nơi ngọn ấp Khân rừng U Minh. Riêng nhà thơ tài hoa Thuỳ Duyên, tác giả của món nho rừng, sau ngày hoà bình về thành chưa được bao lâu, do hậu quả chiến tranh chịu nhiều bệnh tật, nên cũng từ giã cõi đời.
Tết này, chốn "suối vàng" chắc các anh những đồng chí, đồng nghiệp một thời ngày nào chắc đang vui lắm! Và cũng như chúng tôi những người may mắn còn sống, sẽ không bao giờ quên bữa tiệc nho rừng, đêm giao thừa năm đó.
