​​​​​​​THẮP LỬA KHOA HỌC CHO SINH VIÊN

     Ngay từ khi được bắt nhịp với môi trường học tập có tính học thuật cao, sinh viên được định hướng vào các hoạt động NCKH để chuyển đổi tư duy phổ thông sang các lĩnh vực chuyên sâu. Đây là một hoạt động trí tuệ giúp sinh viên tăng thêm hàm lượng kiến thức không bị bó buộc chật hẹp trong phạm vi của những cuốn giáo trình, giúp sinh viên tự khám phá được “cầu nối” giữa lý thuyết với thực tiễn. Trong đó, sinh viên bước đầu vận dụng một cách tổng hợp những tri thức đã học để tiến hành hoạt động nhận thức có tính chất tìm hiểu, nghiên cứu góp phần giải quyết những vấn đề khoa học do thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp đặt ra, từ đó có thể đi sâu, mở rộng và hoàn thiện vốn hiểu biết của mình.

Cách mạng công nghiệp 4.0 chứng kiến cuộc chạy đua khoa học và công nghệ quyết liệt của các quốc gia trên thế giới. Việt Nam có xuất phát điểm chậm hơn so với các nước mạnh về công nghiệp hàng trăm năm. Để không bị tụt hậu, Việt Nam cần có chiến lược phát triển lâu dài, đặc biệt chú trọng đến đầu tư cho khoa học - công nghệ. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã tập trung làm rõ yêu cầu: “Có chiến lược phát triển khoa học và công nghệ phù hợp xu thế chung của thế giới và điều kiện đất nước, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư”. Như vậy, thực tiễn thời đại đã đặt ra yêu cầu đối với mỗi quốc gia cần phải không ngừng nghiên cứu, đẩy nhanh tốc độ phát triển khoa học công nghệ, bắt kịp xu thế chung. Sinh viên với tư cách là những “chủ nhân tương lai” của đất nước, là “rường cột quốc gia”, mang trên mình trọng trách xây dựng, phát triển đất nước, nên khả năng làm chủ khoa học công nghệ là điều vô cùng cần thiết. Chính hoạt động NCKH của sinh viên sẽ là những bước đệm đầu tiên, đặt nền móng để xây nên những tường thành vững chắc cho sự phát triển của khoa học nước nhà.

          Mới đây nhất, nhằm hướng tới chào mừng Đại hội Hội Sinh viên Việt Nam toàn quốc lần thứ XI sẽ được tổ chức vào tháng 12-2023 tại thủ đô Hà Nội - một sự kiện chính trị quan trọng của sinh viên và tuổi trẻ cả nước, phong trào “Sinh viên 5 tốt” được Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam phát động sôi nổi trên toàn quốc.
          Đây là hoạt động được tổ chức thường niên hướng tới việc xây dựng hình ảnh sinh viên toàn diện với các tiêu chí: “Học tập tốt”, “Đạo đức tốt”, “Thể lực tốt”, “Tình nguyện tốt”, “Hội nhập tốt”. Trong đó, tại tiêu chí “Học tập tốt”, ngoài việc đáp ứng đủ mức điểm trung bình chung học tập năm, sinh viên cần phải có đề tài NCKH sinh viên đạt loại tốt hoặc có sản phẩm sáng tạo được cấp bằng sáng chế, cấp giấy phép xuất bản… Điều này càng khẳng định tính cấp thiết và vai trò quan trọng của NCKH đối với sự phát triển toàn diện của sinh viên Việt Nam, góp phần khơi dậy và hiện thực hóa “khát vọng phát triển đất nước” trong tình hình hiện nay.
Có một thực tế là hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên ở các trường Đại Học hiện nay chưa thực sự phát triển mạnh. Mặc dù phong trào sinh viên NCKH tại các trường Đại học được phổ biến, vận động, kêu gọi và có nhiều chính sách tốt đối với sinh viên tham gia hoạt động này nhưng số lượng sinh viên đăng ký tham gia còn quá ít so với tổng số sinh viên ở mỗi trường. Nhiều sinh viên chưa thoát ra khỏi vòng an toàn, vẫn khá phụ thuộc vào kiến thức sách vở, ngại tìm tòi, khám phá. Do vậy, chất lượng sinh viên sau khi ra trường thường không đáp ứng được yêu cầu thực tế của các vị trí việc làm cho dù sinh viên tốt nghiệp đạt loại khá, giỏi.
Theo số liệu thống kê của Bộ Giáo dục và đào tạo, cả nước hiện có hơn 2,2 triệu sinh viên Cao Đẳng, Đại Học. Tuy nhiên, số lượng sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học còn quá ít và kết quả đạt được về cơ bản còn hạn chế. Trong năm 2022 vừa qua, Bộ Giáo dục và đào tạo tổ chức giải thưởng khoa học và công nghệ giành cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học. Giải thưởng thu hút 94 cơ sở giáo dục đại học tham gia với tổng 416 đề tài thuộc 06 lĩnh vực khoa học và công nghệ (bao gồm: Khoa học tự nhiên, Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Khoa học y dược, Khoa học nông nghiệp, Khoa học xã hội, Khoa học nhân văn).
 Ở một sân chơi khoa học có quy mô và là cơ hội để sinh viên cả nước mở rộng giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, trao đổi tri thức khoa học nhưng so với số lượng sinh viên trong cả nước hiện nay, con số này vẫn thể hiện sự hạn chế của hoạt động sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học ở các trường đại học.

Từ thực trạng trên, đã đến lúc các trường đại học, cao đẳng trong cả nước cần có những bước đi đổi mới, đột phá và hiệu quả hơn để thắp lửa cho hoạt động NCKH của sinh viên, đáp ứng được yêu cầu của thời đại trong bối cảnh, tình hình mới.
Trước hết, nâng cao nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động nghiên cứu khoa học cho sinh viên. Tổ chức các diễn đàn, toạ đàm, các lớp bồi dưỡng ngắn ngày trao đổi về những lợi ích cụ thể khi tham gia NCKH, chia sẻ kinh nghiệm NCKH cho sinh viên. Nâng cao ý thức tự giác, nghiêm túc và kiên trì theo đuổi thực hiện thành công những đề tài nghiên cứu mà sinh viên đã lựa chọn.
Giảng viên hướng dẫn có vai trò đặc biệt quan trọng trong toàn bộ quá trình nuôi dưỡng khát vọng chinh phục những đỉnh cao tri thức mới của sinh viên. Có một người thầy tận tụy, trách nhiệm, đủ năng lực chuyên môn đồng hành, chỉ dạy, dẫn dắt sẽ tiếp thêm động lực để sinh viên vững vàng thực hiện các hoạt động NCKH đầy mới mẻ, nhiều thử thách. 
Thắp lửa nghiên cứu khoa học cho sinh viên cần xuất phát từ chính nhu cầu, sở thích và đặc điểm tâm lý của sinh viên. Sinh viên là những người trong độ tuổi khao khát được thử sức với nhiều hoạt động mới mẻ. Trải nghiệm NCKH sẽ trở nên hấp dẫn và thu hút được nhiều sinh viên khi mở rộng hơn phạm vi, hình thức NCKH như tham gia vào các diễn đàn khoa học, thực hiện các nghiên cứu có tính ứng dụng cao, rèn luyện tư duy khoa học trong các sản phẩm như viết bài báo, tạp chí, kỷ yếu hội thảo… Bên cạnh đó, cần chú trọng việc khích lệ, động viên, nêu gương những điển hình trong phong trào thi đua học tập, nghiên cứu khoa học. Sự quan tâm này sẽ làm tăng thêm sức hút đối với sinh viên, trở thành động lực thúc đẩy sinh viên dám thử sức, dám thể hiện bản thân trong hoạt động khoa học.
Cuối cùng, điều kiện cơ sở vật chất, tài liệu và phương tiện kỹ thuật cũng là một trong những yếu tố thúc đẩy nhu cầu NCKH của sinh viên. Vì vậy, cần đầu tư nâng cấp thư viện, trang bị hệ thống máy tính nối mạng, các phương tiện phục vụ cho giảng dạy và NCKH, đặc biệt là các phương tiện kỹ thuật hiện đại. Trong thời đại số, cần chú trọng việc chuyển đổi, số hóa các tài liệu để thuận tiện cho việc tra cứu, truy cập và xử lý số liệu, thông tin phục vụ hiệu quả việc nghiên cứu.
Hành trang của sinh viên trong thời kỳ mới không thể thiếu NCKH. Nhưng hiệu quả của hoạt động này ở các trường đại học, cao đẳng chưa được đánh giá cao. Để hoạt động NCKH thực sự trở thành nhu cầu, động lực của sinh viên thì cần phải có sự phát triển hài hòa, đồng bộ kết hợp nhiều yếu tố. Thắp lửa nghiên cứu khoa học cho sinh viên là thắp sáng hi vọng cho sự phát triển thịnh vượng của nước nhà./.