Nơi bản sắc văn hóa M’nông được lưu giữ, phát huy

Người nghệ nhân tài hoa và tâm huyết

Y Xuyên là một trong rất ít những nghệ nhân còn khỏe mạnh, minh mẫn của bon Jarah. Năm nay đã bước sang tuổi 70 nhưng đôi mắt Y Xuyên vẫn sáng ngời và giọng nói vẫn sang sảng.

Từ khi còn trẻ cho đến bây giờ, Y Xuyên vẫn đam mê, cần mẫn và miệt mài bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc M’nông. Y Xuyên không thể nhớ từ đôi bàn tay khéo léo, tài hoa của mình, bao nhiêu cây nêu đã được thiết kế, dựng lên trong những dịp bon làng có lễ hội quan trọng, đặc biệt là lễ Tăm Blang M’prang Bon (Lễ trồng cây pơlang rào bon), Lễ Tăm N’gap Bon (Lễ sum họp cộng đồng) và Lễ cúng mừng lúa mới... Trong tâm thức của người M’nông, cây nêu chính là nơi trú ngụ của các thần linh.

Thế nhưng cuộc sống hiện đại, cùng với sự mai một của các lễ hội truyền thống, tập tục dựng cây nêu cũng mất dần và cũng chẳng mấy ai biết cách dựng cây nêu. Để khôi phục lại những nghi lễ, lễ hội quan trọng trong đời sống văn hóa của đồng bào mình, Y Xuyên đã đề xuất, kiến nghị với ngành văn hóa các cấp tổ chức phục dựng lại ngay tại bon, làng Jarah. Nhờ đó, mấy năm nay, bon Jarah đã tổ chức được một số lễ hội truyền thống. Trong các lễ hội này có nghi lễ dựng cây nêu dưới sự tổ chức thực hiện và hướng dẫn chi tiết, tỉ mỉ của Y Xuyên. Từ đây, một số thanh niên trong bon, làng đã hiểu được ý nghĩa cũng như cách làm cây nêu của dân tộc mình.

Không chỉ tâm huyết với việc gìn giữ các nghi lễ truyền thống, Y Xuyên còn đau đáu, trăn trở với việc làm sao giữ lại tiếng chiêng cho bon làng. Trong khi những bộ chiêng của nhiều gia đình đã bị bán, Y Xuyên quyết giữ lại bộ chiêng cổ của gia đình và vận động một số người già, thanh niên trong bon lập đội chiêng bon Jarah. Giờ đây, tại các hội diễn văn nghệ quần chúng ở địa phương, Y Xuyên và đội cồng chiêng bon Jarah luôn tham gia biểu diễn. Với những tâm huyết và đóng góp của mình, năm 2015, Y Xuyên đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú.

Gìn giữ âm thanh cồng chiêng và nghề dệt thổ cẩm

H’Thương, Phó Chủ tịch UBND xã Nâm Nung, một người con của bon làng Jarah hiện đang là Đội trưởng đội chiêng bon Jarah. Chị H’Thương cho biết, để góp phần bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng, nghệ nhân Y Xuyên và chị đã tích cực vận động một số người già và thanh niên trong bon thành lập nên đội chiêng với 12 thành viên tham gia, trong đó có 6 thành viên chính và 6 thành viên dự bị. Thành viên già nhất là cụ Y Dếnh năm nay 72 tuổi, thành viên trẻ nhất là chị H’Blim mới 24 tuổi. Cứ mỗi tháng một lần, đội chiêng lại tập luyện diễn tấu những bài chiêng truyền thống của người M’nông dưới sự trực tiếp truyền dạy của nghệ nhân Y Xuyên.

Sau 4 năm hình thành và đi vào hoạt động, đội chiêng bon Jarah giờ đây luôn có mặt tại mọi hội diễn văn nghệ quần chúng của xã Nâm Nung và cả huyện Krông Nô. Đặc biệt là lớp trẻ ngày càng thêm trân quý và nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo chị H’Thương, hiện nay xã Nâm Nung đang phối hợp với Phòng Văn hóa và Trung tâm Văn hóa Thể thao và Truyền thông huyện Krông Nô tổ chức các lớp bồi dưỡng về diễn tấu cồng chiêng cho các bon làng lân cận trong xã Nâm Nung. Để tiếng chiêng sẽ được lưu giữ và cất tiếng ngân vang ở bon xa bon gần mỗi khi có lễ hội truyền thống của người M’nông trên địa bàn...